ทำความเข้าใจปรัชญาสตรีท Decisive Moment ผ่านงานของช่างภาพ Magnum ตอนที่ 1

“Decisive Moment” อาจจะหาคำแปลได้ยากหน่อยสำหรับภาษาไทย สำหรับเราอาจจะบอกง่ายๆว่า มันคือ “จังหวะที่พอดีเป๊ะๆ” แต่นั่นก็เพียงผิวเผินของหนึ่งในปรัชญาสำคัญของการถ่ายภาพสตรีทมาอย่างยาวนาน

Decisive Moment เป็นคำที่เสมือนกฏที่สร้างขึ้นโดย Henri Cartier-Bresson ปู่อองลีปรมาจารย์แห่งชาวสตรีททั่วโลก จนชาวสตรีทส่วนใหญ่ก็เชื่อในปรัชญานี้มานับตั้งแต่ปู่อองลีตีพิมพ์หนังสือ “The Decisive Moment” ในปี 1952 วินาทีสำคัญที่คุณจะทำให้ภาพนั้นเป็นภาพธรรมดา หรือภาพสุดมหัศจรรย์ มันต่างกันเพียงเสี้ยวของเสี้ยววินาที

เราลองมาทำความเข้าใจ Decisive Moment จากงานของช่างภาพสตรีทระดับโลก และแรงบันดาลใจจากปรัชญานี้ต่องานของพวกเขากัน น่าจะทำให้เข้าใจความหมายที่ลึกซึ้งได้ดีกว่าคำแปลเพียงไม่กี่ตัวอักษร

 

Alex Webb

542025ecba908alex-webb-havana-cuba-1993
© Alex Webb / Magnum Photos

“เป็นไปได้ว่า ไม่มีช่างภาพคนไหนที่มีอิทธิพลกับผมไปได้มากกว่า Henri Cartier-Bresson. กว่า 50 ปี ผมเสพงานของเขาทั้งยุคก่อนสงครามโลก ที่ออกจะเซอร์เรียล ตีความได้หลากหลาย แต่ว่าตั้งแต่ผมได้เจอหนังสือ “The Decisive Moment” ของพ่อผมในครั้งแรก ที่พ่อผมซื้อไว้ตอนปลายๆยุค ’60s ตอนนั้นผมรู้สึกว่าไม่ชอบชื่อหนังสือ แนวคิดนี้มันดูเหมือนจะตรงๆเกินไป ไม่มีความสุนทรีย์อย่างแนวทางที่มันดูลึกซึ้ง

หลายปีต่อมา ผมรู้สึกประทับใจกับการค้นพบงานนั้น (“The Decisive Moment”) อีกครั้งในเล่มที่เป็นต้นฉบับฝรั่งเศสที่ชื่อว่า a’ la Sauvette-‘Images on the Sly’ มันเป็นแนวคิดที่ดูถ่อมตัวมากกว่างานแนวสตรีทของเขาในยุคก่อนหน้า งานนั้นมันดูเป็นการนำเอาความพิศวงรวมกับความไม่เชื่อในความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับโลกใบนี้ อย่างที่เขาเคยพูดเอาไว้ว่า “มันเป็นภาพที่ถ่ายตัวตนคุณ” มีภาพหลายๆภาพของผมที่ “ถ่าย” ตัวผม ผมเลือกงาน Havana ปี 1993 เพราะคิวบามันเหมือนที่ที่หยุดเวลาเอาไว้ มันสะท้อนความเป็นคนสเปนตามท้องถนนเหมือนอย่างในยุค ’30s ที่  Cartier-Bresson ถ่ายเอาไว้ ผมคิดว่างานนี้คือการที่ผมถ่ายภาพในแบบของ Cartier-Bresson ในแบบภาพสีเพื่อเป็นการคารวะเขา ผมยังชอบคิดว่า ถ้าเป็นเขา อย่างน้อยๆเขาก็คงชอบเด็กสองคนที่เล่นบอลอยู่ด้านหลังภาพนั่น ลูกบอลที่ลอยอยู่เหนือพวกเขาอย่างสุดเอื้อม”

 

Jonas Bendiksen

GEORGIA. Abkhazia. Sukhum. 2005. Although Abkhazia is isolated, half-abandoned and still suffering war wounds due to its unrecognized status, both locals and Russian tourists are drawn to the warm waters of the Black Sea. This unrecognized country, on a lush stretch of Black Sea coast, won its independence from the former Soviet republic of Georgia after a fierce war in 1993.
2005 © Jonas Bendiksen / Magnum Photos

“ผมถ่ายภาพนี้ที่ชายหาดทะเล Black Sea ซึ่งอยู่ในเมือง Sukhumi ซึ่งเป็นเมืองหนึ่งในสาธารณรัฐ Abkhazia บริเวณนี้เป็นที่ซึ่งทั้งนักท่องเที่ยวและคนที่นี่จะมาปิคนิคและเล่นน้ำ พอจังหวะที่คนที่กำลังกระโดดลงมาจากซากเรือเก่านั่น ผมไม่ทันคิดหรอกว่า โอ้! นั่นมันจังหวะ Decisive Moment จริงๆผมเองก็ไม่ได้คิดอะไรมากเลยเวลาถ่ายภาพ มันค่อนข้างจะเป็นไปตามสัญชาติญาณ เป็นไปตามปฏิกิริยามากกว่า สำหรับผมแล้ว การคิด การจัดประเภท มันควรจะเกิดขึ้นก่อน และหลังจากการที่เราได้ถ่ายภาพนั้นๆไปแล้ว จะว่าไปแล้ว ผมไม่ได้คิดอะไรมากกับคอนเซปอมตะตลอดกาลของ Decisive Moment มากนักหรอก บ้างก็แค่ช่วงเวลานึงซึ่งมันค่อนข้างซับซ้อน เต็มไปด้วยองค์ประกอบภาพที่มาด้วยกัน บ้างก็แค่อะไรที่ได้มาง่ายๆแน่นอนๆ บ้างก็ใช้เวลายาวนาน จนขี้เกียจ ในขณะที่บางคนอาจจะใช้เวลาแค่เสี้ยววินาที

ไม่ว่าแบบไหนก็ตาม มันก็คือการที่ชัตเตอร์เปิดในจังหวะที่ใช่”

 

Carolyn Drake

355635-1
© Carolyn Drake / Magnum Photos

“ภาพนี้ทำให้ฉันนึกถึงช่วงเวลาดีๆในชีวิตตัวเอง ย้อนกลับไปนึกถึงตัวเองเมื่อก่อนนี้ ก่อนที่ฉันจะย้ายออกนอกประเทศมาตอนอายุ 30 กว่า ช่วงที่เพิ่งจะเริ่มมาทำงานเป็นช่างภาพ มันทำให้คิดว่าเราเคยมองอเมริกาในแบบไหน เหมือนย้อนกลับไปถ่ายภาพใหม่ๆหลังจากเกือบสิบปีผ่านไป มันทำให้ฉันมานั่งคิดว่า มุมมองของฉันต่อประเทศนี้เปลี่ยนไปยังไง ภาพของฉันเปลี่ยนไปยังไงบ้าง ภาพนี้เป็นหนึ่งในไม่กี่ภาพที่มันยังคงเป็นตัวฉันอยู่ไม่เปลี่ยนแปลง”

 

Raghu Rai 

INDIA. Delhi. Wrestlers through the painted gate, Paharganj. (year unknown)
© Raghu Rai / Magnum Photos

“ผมถ่ายภาพนี้เมื่อปี 1988 ตอนนั้นผมกำลังทำหนังสือเล่มที่สองเกี่ยวกับกรุงเดลี ตอนนั้นผมขับรถผ่านแล้วเห็นประตูใหญ่ของพื้นที่ของกีฬามวยปล้ำ ลายวาดเป็นชายสองคนกำลังทำท่าเล่นมวยปล้ำกันอย่างสวยงาม ผมหยุดรถแล้วเดินไปผลักประตูออก ซึ่งนี่คือสิ่งที่ผมเห็นในนั้น ผมปักหลักตรงนั้นแล้วถ่ายไปไม่กี่ภาพทั้งด้านในและด้านนอก ที่ตัวของนักมวยปล้ำดูมีความเชื่อมโยงกัน ผมกล่าวขอบคุณพวกเขาแล้วก็ปิดประตูเดินออกมา

มันมีบางจังหวะที่ดูน่าตื่นเต้น มีพลัง สิ่งที่ต้องทำก็คือ รอจังหวะของแต่ละองค์ประกอบ อย่างภาพนี้ ท่าทางของคนและการเคลื่อนไหวมันเป็นจังหวะและเชื่อมโยงกันจนกลายเป็นสิ่งเดียวกัน ทำให้มันดูแข็งแรง มีไดนามิค และแน่นอนว่าสีก็ดูน่าตื่นเต้นมาก รูปทรงก็ยังเสริมเข้าไปอีก นี่แหล่ะที่ Decisive Moment ปรากฏขึ้นและหายไป”

 

Erich Hartmann

USA. New York City. 1967. Girl in bus and figures in street during snowstorm.
© Erich Hartmann / Magnum Photos

 

โดย Ruth Bains Hartmann ภรรยาของ Erich Hartmann

“ภาพถ่ายที่ดี ไม่จำเป็นจะต้องเขียนอธิบายอะไรเลย มันควรจะพูดด้วยตัวมันเอง และฉันก็ไม่สามารถรู้ได้เลยว่าทำไม Erich ถึงถ่ายภาพนี้ หรือเขาคิดอะไรอยู่ในเวลานั้น ซึ่งเป็นวันหิมะตกในกลางเมืองของนิวยอร์ค

ฉันพอจะบอกได้เกี่ยวกับวิธีการทำงานของเขานะ เขาเห็นเป็นภาพไปหมดทุกที่ และเขาก็ไม่เคยที่จะไปไหนโดยไม่มีกล้อง ทั้งในที่ร่มหรือกลางแจ้ง ในทุกๆฤดู ทุกๆสภาพแวดล้อม ไม่ว่าจะเกิดอะไรขึ้น ถ้าเกิดว่ามันจะหนัก จะยากลำบากที่เขาจะต้องแบกกล้องไป เขาก็ยังหาวิธีที่สะดวกขึ้น ใช้กล้องเล็กแทนและเอาฟิล์มพกไปเพิ่มด้วย

บางทีภาพนี้ก็อาจจะไม่ควรใช้คำว่า Decisive Moment เท่าไหร่ แต่น่าจะเป็น “ช่วงเวลาที่ไม่เหมือนใคร” (Unique Moment) เพราะองค์ประกอบมากมายมารวมอยู่ด้วยกันในช่วงแป๊ปเดียว ซึ่งไม่น่าจะเกิดขึ้นได้อีกเลยในวันหิมะตกในนิวยอร์ค วันที่จะมีหญิงสาวนั่งบนรถบัสใกล้กับ Erich พอที่เขาจะถ่ายรูปเธอแล้วมีผู้โดยสารด้านนอกนั่นฝ่าพายุหิมะ บ้างก็กำลังจะขึ้นรถมา บ้างก็กำลังจะออกไปเผชิญกับพายุและความหนาวอยู่ในเฟรมเดียวกันได้”

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s