บทเรียนแด่ชาวสตรีท จาก Vivian Maier ช่างภาพสตรีทพี่เลี้ยงเด็กผู้ยิ่งใหญ่

เรียบเรียงบทความ : อาทิตย์ เลิศรักษ์มงคล (Sun)

จะว่าไปแล้ว หลายปีก่อน เรื่องราวของป้า Vivian Maier กลายเป็นที่สนใจของคนทั่วโลกจนเรียกได้ว่า เป็นผู้ที่จุดกระแสการถ่ายภาพสตรีทให้เกิดขึ้นในวงกว้างที่สุดในครึ่งศตวรรษที่ผ่านมาเลย จนกระทั่งเกิดเป็นหนังสารคดีที่ชื่อว่า Finding Vivian Maier มีการตีพิมพ์หนังสือภาพของเธอมากมาย มีนิทรรศการภาพที่เดินสายแสดงไปทั่วโลก ซึ่งหลายๆคนก็อาจจะรู้จักป้า Vivian มาบ้างแล้วล่ะ แต่วันนี้เราอยากจะแนะนำเรื่องราวของ Vivian Maier และงานที่โดดเด่นของแกในเชิงการถ่ายภาพสตรีทแบบที่แตกต่างไปจากภาพดังๆที่เราเห็นกันบ่อยแล้ว เพื่อให้เข้ากับเวบของชาวเนิร์ด

 

September 26, 1959, New York, NY
© Vivian Maier / September 26, 1959, New York, NY

 

ปี 2007 วันหนึ่ง เด็กหนุ่มที่ชื่อว่า John Maloof กำลังมองหาข้อมูลเพื่อนำไปเขียนหนังสือประวัติศาสตร์เกี่ยวกับชิคาโก เขาได้ไปประมูลเอากล่องใบใหญ่หลายใบที่เต็มไปด้วยฟิล์มเก่าๆมากมาย ด้วยราคา $380 ข้อมูลการประมูลระบุเพียงชื่อของเจ้าของฟิล์มเหล่านั้นว่า “Vivian Maier”

แต่สุดท้ายแล้ว..หลังจากที่เขาพยายามดูว่าภาพในฟิล์มเหล่านั้นคืออะไร? เขาก็พบว่ามันไม่สามารถเอาไปใช้กับหนังสือที่เขาจะเขียนได้เลย แถมด้วยชื่อ Vivian Maier ก็เป็นชื่อที่ไม่มีใครรู้จักสักคนเดียว แต่…เขาคิดว่ามันเป็นภาพพวกนี้ เป็นภาพที่เจ๋งใช่เล่น..นั่นคือจุดเริ่มต้นของเรื่องราวทั้งหมด

 

March 26, 1963. Florida
© Vivian Maier / March 26, 1963. Florida

 

ปี 2008 John Maloof เริ่มสแกนฟิล์มเหล่านี้ แล้วโพสลงไปใน Flickr.com ภาพของป้า Vivian เป็นที่ฮือฮาในอินเตอร์เน็ต John จึงเริ่มต้นตามหาว่าจริงๆแล้ว..Vivian Maier คือใครกันแน่?

Vivian Maier หญิงโสดผู้เก็บตัวและเงียบขรึม ทำงานเป็นพี่เลี้ยงเด็กมาอย่างยาวนาน เธอย้ายจากนิวยอร์คมาอาศัยอยู่ในชิคาโก้ตั้งแต่ปี 1956 ซึ่งเป็นการเริ่มต้นอาชีพพี่เลี้ยงเด็กของเธอด้วยเช่นกัน

เธอใช้เงินส่วนใหญ่กับการซื้อกล้อง, ฟิล์ม, อัดภาพของเธอ ในตอนแรกเธอใช้กล้อง Rolleiflex กล้อง Medium Format แบบ Twin-lens Reflex อันลือลั่นในยุคนั้น ยุคที่ผู้คนเน้นถ่ายภาพขาวดำกันเป็นส่วนใหญ่ และการที่เธอใช้กล้องตัวนี้ที่มีฟิล์มขนาดใหญ่กว่าปกติ ก็เป็นส่วนหนึ่งทำให้ภาพของเธอดูสวยและคมชัด มีรายละเอียดกว่าภาพของช่างภาพสตรีทในยุคเดียวกันที่มักใช้กล้อง 35mm. ทั่วไป ( ในยุคเดียวกันที่เปรียบเทียบได้ อย่างเช่น Garry Winogrand , Robert Frank เป็นต้น )

 

December 1962. Chicago, IL
© Vivian Maier / December 1962. Chicago, IL

 

แต่การถ่ายภาพของป้า Vivian ในตอนนั้น กลับไม่มีใครรู้เลยว่าผลงานของเธอเป็นอย่างไร แม้แต่คนใกล้ชิดอย่างเด็กๆที่เธอเลี้ยงดู ซึ่งจุดนี้มีหลายทฤษฏีที่ถกเถียงกัน ว่าจริงๆแล้ว…เธออยากให้ผู้คนได้เห็นงานเธอหรือไม่?

ในทฤษฏีช่วงหลังๆ (แม้แต่ในหนังสารคดี) เชื่อว่า จริงๆแล้วเธออยากจะให้ผู้คนเห็นงานเธอ เพียงแต่ขณะที่เธอเองก็ไม่ได้มีฐานะดีนัก การล้างฟิล์ม (เธอล้างฟิล์มเองในห้องน้ำ) และอัดภาพที่ดีๆได้ (สมัยก่อนต้องอัดภาพออกมาลูกเดียว) ต้องใช้เงินมากพอสมควร เธอหมดเงินไปกับกล้อง (ที่เธอใช้แต่กล้องราคาแพงสำหรับคนยุคนั้น) , ฟิล์ม , น้ำยาล้างฟิล์ม และที่สำคัญกับชีวิตเธออีกอย่าง..การเดินทางท่องเที่ยว

ปัจจุบันยังมีฟิล์มจำนวนมหาศาลที่เธอถ่ายแล้ว แต่ยังไม่ได้ล้างอีกเป็นจำนวนมาก ประมาณ 2,000 ม้วน และฟิล์มนับแสนภาพที่เธอล้างแล้ว

1950s, Canada
© Vivian Maier / 1950s, Canada

 

งานของ Vivian Maier นับได้ว่าเป็นภาพสตรีทร่วมสมัย (Contemporary Photography) เมื่อเทียบกับงานของช่างภาพในยุคเดียวกัน ถือว่าเธอมีมุมมองศิลปะที่หัวก้าวหน้ามาก ซึ่งจากหลักฐานหลายๆแหล่งพบว่า เธอชอบไปเดิน Art Gallery ในทุกๆที่ที่เธอเดินทางไป หรืออย่าง MoMA ที่นิวยอร์ค เธอชอบเดินทางไปนิวยอร์คบ่อยครั้ง  (ตามหลักฐานคือจริงๆเธอเกิดใน Bronx และไปเติบโตที่ฝรั่งเศส จนกลับมาอยู่ที่นิวยอร์คก่อน) และนั่นเป็นอีกที่หนึ่งที่เธอได้เรียนรู้งานศิลปะร่วมสมัยเช่นกัน

 

August 22, 1956. Chicago, IL
© Vivian Maier / August 22, 1956. Chicago, IL

 

ในยุคที่ภาพสีเริ่มได้รับความนิยม ประมาณยุค ’60s แต่ช่างภาพส่วนใหญ่ที่ถ่ายภาพเชิงศิลปะกลับไม่ชอบที่จะใช้ฟิล์มสีเท่าไหร่นัก เพราะมีความเชื่อว่ามันดูไม่เป็นงานศิลปะ แต่..ช่างภาพที่หัวสมัยใหม่ในยุคนั้น กลับเลือกที่จะใช้ฟิล์มสีพัฒนางานของตัวเอง อย่างเช่น Joel Meyerowitz , Willian Eggleston ช่างภาพสตรีทชื่อดังในยุคนั้น

 

Unknown-23
© Vivian Maier
Unknown-22
© Vivian Maier
Unknown-26
© Vivian Maier

 

ป้า Vivian ก็เช่นกัน เธอใช้กล้อง Leica IIIc และกล้อง SLR หลายตัว ซึ่งเป็นกล้องขนาด 35mm. เพื่อถ่ายภาพสีเป็นหลัก และงานในช่วงที่เธอถ่ายภาพสีนั้น ทำให้เราเห็นงานภาพสตรีทที่ตื่นตาตื่นใจไปอีกขั้น

ในช่วงท้ายของชีวิตป้า Vivian จะแสนเศร้า เธอไม่มีงาน ไม่มีบ้าน ป่วย และไม่มีเงิน รวมถึงไม่สามารถจะเก็บรักษาฟิล์มที่เธอถ่ายมาทั้งชีวิตไว้ได้ นั่นเป็นต้นเหตุที่ทำให้งานของเธอถูกส่งไปประมูล และไม่กี่ปีหลังการประมูลนั้น เธอก็เสียชีวิตอย่างโดดเดี่ยวโดยที่ไม่ทันได้เห็นความสำเร็จที่ยิ่งใหญ่ของเธอเลย

 

Unknown-25
© Vivian Maier
Unknown-21
© Vivian Maier

 

บทเรียนชาวสตรีท จากป้า Vivian Maier

  • เธอเดินเยอะมาก เธอเดินทุกวัน นอกจากเพราะงานที่เธอจะต้องพาเด็กๆไปโรงเรียนหรือไม่เที่ยว มีข้อมูลจากเด็กๆที่เธอเลี้ยงว่า ในบางวันเธอเดินราวๆ 10 ไมล์ด้วยซ้ำ นั่นทำให้เธอได้ภาพดีๆมากมาย
  • มีการวิเคราะห์ภาพของเธอว่าเธอทำอย่างไรในการได้ภาพที่ใกล้ผู้คนแบบนั้น? และพบว่าเธอมักตั้งค่า F ที่แคบประมาณ F10 หรือแคบกว่านั้น แล้วปรับเฉพาะความเร็วชัตเตอร์ เพื่อความรวดเร็วในการถ่าย ทำให้ช่วงระยะของเธอกับ Subject ที่ห่างออกไปประมาณ 1 เมตร ชัดได้ง่ายขึ้นโดยไม่ต้องโฟกัสมากนัก
  • ป้า Vivian ถ่ายทุกอย่างในชีวิตประจำวัน เสมือนการเขียนไดอารี่ มันน่าตลกดีที่หลายๆอย่างที่เด็กๆวัยรุ่นสมัยนี้ชอบใช้มือถือถ่ายแล้วโพสลงใน IG หรือ Facebook ไม่ว่าจะเป็นกราฟฟิคต่างๆ ฟ้อนต์เก๋ๆของนิตยสาร เงาตัวเองกับ Subject แปลกๆ ฯลฯ ต่างเป็นสิ่งที่ป้า Vivian ชอบถ่ายตั้งแต่ยุค ’50s มาแล้ว ซึ่งเป็นมุมมองที่แปลกประหลาดสำหรับคนในยุคนั้นมาก

 

Unknown-29
© Vivian Maier
Unknown-32
© Vivian Maier

 

  • นอกจากเธอใช้เงินกับการถ่ายรูปแล้ว เธอยังใช้เงินเก็บกับการเดินทางไปทั่วโลก ทั้งการเดินทางข้ามอเมริกาและต่างประเทศ นิวยอร์ค , ลอสแองเจลลิส , ฝรั่งเศส , อิตาลี , อียิปต์ ,  ซีเรีย , กรุงเทพ , อินเดีย , จีน นี่คือสิ่งที่เปิดโลกกว้างให้กับเธอ
  • นอกจากการท่องเที่ยวแล้ว ป้า Vivian ก็รักที่จะดูงานศิลปะดีๆจากทั่วโลกด้วยเช่นกัน นี่คือห้องเรียนที่ดีที่สุดในยุคสมัยนั้น ที่ป้าต้องใช้ความพยายามอย่างมากในการเสพงาน
  • จาก Contact Sheet ของเธอ จะพบว่าหลายๆครั้งที่เธอพบเหตุการณ์ที่น่าสนใจ ป้า Vivian จะเดินตามถ่ายสถานการณ์นั้นไปเรื่อยๆ แม้ว่ากล้อง Rolleiflex ของเธอจะถ่ายได้เพียง 12 ภาพต่อม้วนเท่านั้น

 

Unknown-33
© Vivian Maier

 

  • ภาพทั้งหมดที่ค้นพบของ Vivian Maier มีหลายแสนภาพ นั่นทำให้เราเห็นว่า ภาพที่ดีเป็นส่วนน้อยมากๆเมื่อเทียบกับจำนวนภาพทั้งหมดที่ถ่ายเอาไว้ เพราะฉะนั้น ภาพดีไม่ใช่ได้กันง่ายๆ จงถ่ายกันต่อไป

 

Unknown-19
© Vivian Maier
Unknown-27
© Vivian Maier

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s