Josef Koudelka ตำนานช่างภาพที่ทุกลมหายใจคือการถ่ายรูป

บทความ โดย อาทิตย์ เลิศรักษ์มงคล (Sun)

Invasion 68 Prague

ปี 1968 การลุกขึ้นต่อสู้ของประชาชนชาวเชกโกสโลวาเกีย เพื่อการปลดแอกจากการปกครองของรัสเซียในรูปแบบคอมมิวนิสต์  มาถึงจุดแตกหัก ผู้คนต้องการอิสระจากโซ่ตรวนของรัสเซียเต็มที เมื่อเหตุการณ์เริ่มร้อนระอุ โซเวียตส่งกำลังทหารเข้าไปในเชกโกสโลวาเกียกว่า 5 แสนนายเพื่อปราบปรามมวลชน ขบวนรถถังถูกเรียงรายเต็มไปทั้งจัตุรัสเวนเซสลาส

…ไม่มีอะไรหยุดยั้งประชาชนผู้กล้าหาญเอาไว้ได้ พวกเขาลุกขึ้นต่อสู้แม้ว่าจะต้องแลกด้วยเลือดเนื้อและความตาย แต่สุดท้ายแล้ว..ไม่มีทางเลยที่มือเปล่าจะเอาชนะรถถังได้เลย

CZECHOSLOVAKIA. Prague. August 1968. Warsaw Pact tanks invade Prague.

Josef Koudelka ชายหนุ่มชาวเชกโกฯผู้ละทิ้งงานวิศวกรรมอากาศ มาสู่สิ่งที่เขาหลงรักหมดหัวใจ “ภาพถ่าย” คือรักแท้ของเขาที่ทำให้เขาละทิ้งทุกอย่างเพื่อจะได้อยู่กับมันตลอดเวลา เขาเดินทางเพื่อถ่ายรูปอย่างกระตือรือร้น

ปี 1968 เวลานั้น เขาคือชายหนุ่มอายุ 30 ปี เพียงปีเดียวหลังจากที่เขาออกจากงานแล้วเริ่มตระเวนถ่ายภาพไปทั่ว Koudelka กลับมาที่ประเทศบ้านเกิดเขาได้เพียงไม่กี่วัน.. การรุกรานครั้งใหญ่ของโซเวียต ทำให้เขาตัดสินใจลุกขึ้นต่อสู้ยืนหยัดด้วยอาวุธของเขา นั่นคือภาพถ่าย

“ลุยเลย! ทำให้ทุกคนได้เห็นว่าสิ่งที่แกทำอยู่มันคืออะไร โลกนี้มันขึ้นอยู่กับตัวแกเอง”

Koudelka ยังจำได้ดีถึงคำที่พ่อเคยบอกเอาไว้เมื่อครั้งที่เขายังเป็นเด็ก…

21. srpen 1968, Praha

เขาเสี่ยงชีวิตถ่ายภาพในทุกเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในบ้านเกิดของเขา ปีนป่ายรถถัง กลมกลืนเข้าไปกับผู้ประท้วงและทหาร ตลอด 7 วันที่เขาเป็นพยานต่อการทำลายบ้านเกิดตัวเอง เขาได้แอบส่งฟิล์มภาพทั้งหมดที่ถ่ายผ่านมาทางฝั่งตะวันตกเพื่อตีพิมพ์ใน Sunday Times ที่ลอนดอน และ Look Magazine ในอเมริกา และภาพเหล่านั้นก็ทำให้โลกได้รู้ซึ้งถึงความโหดร้ายของสงครามในบ้านของเขา รวมถึงโลกก็ได้รู้จักช่างภาพที่ชื่อ Josef Koudelka ไปพร้อมๆกัน ภายหลังจากนั้นอีกหลายสิบปี เซ็ทภาพนี้คือเซ็ทที่เรารู้จักกันในชื่อว่า Invasion 68 Prague

ด้วยเหตุการณ์นั้นเอง คือจุดพลิกผันสำคัญของเขา Koudelka เขาตัดสินใจออกนอกประเทศ เขารู้ซึ้งดีถึงคำว่า “ไร้บ้าน” แต่นั่นไม่ใช่ความโศกเศร้า เขากลับมองโลกนี้เปลี่ยนไป สำหรับเขาแล้ว.. “บ้าน” คือเขตแดนทุกที่ที่เขาสามารถนอนได้และเดินทางไปถึง

Koudelka ก้าวเข้าสู่กลุ่มช่างภาพ Magnum อันเป็นกลุ่มช่างภาพที่ทรงพลังที่สุดของโลกด้วยการชักชวนของ Henri Cartier-Bresson และ Elliot Erwitt แต่นั่นไม่ใช่เป้าหมายของเขาเลย เขายังคงเดินทางไม่หยุดหย่อน ว่ากันว่า Koudelka กินเพียงนมและขนมปัง ค่ำไหนนอนนั่น เก็บเงินทุกสตางค์เพื่อการถ่ายรูปของเขาเท่านั้น

 

Exiles

9aca31eb8d8d7515760f366bc833399a

ถ้าพูดถึงงานภาพที่คนรักงานศิลปะภาพถ่ายรู้จัก Koudelka ในวงกว้าง คงจะหนีไม่พ้นคอลเลคชั่นภาพสำคัญนี้ Exiles เริ่มต้นเล่าเรื่องตั้งแต่วันที่เขาตัดสินใจออกจากบ้านเกิดแบบถาวร ตระเวนไปทั่วยุโรปอย่างคนไร้สัญชาติกว่า 20 ปี ทุกภาพเต็มไปด้วยบันทึกของความห่างไกล การถูกทอดทิ้ง ตัดขาด และความรัก

ภาพนาฬิกาข้อมือที่ถ่ายระหว่างที่เขายืนอยู่ระเบียงในห้องที่เชกโกสโลวาเกีย ประหนึ่งการบันทึกความทรงจำและวันเวลา สายตามองออกไปในเมืองที่ดูไร้ผู้คน นั่นเป็นสัญญาณการคืบคลานเข้ามาของความมืดหม่น ไม่นานหลังจากนั้น..นั่นคือการโจมตีของโซเวียต และชีวิตของเขาก็เปลี่ยนไปตลอดกาล

maxresdefault

นี่คงเป็นปฐมบทของการต่อต้านเรื่องการมีสัญชาติบนโลกนี้ เขาเชื่อว่า โลกนี้คือผืนแผ่นดินเดียวกัน เราทุกคนคือประชากรของโลก เราทุกคนเหมือนกัน ไม่มีสัญชาติ ไม่มีเขตแดน มีเพียงมนุษย์เท่านั้นที่แบ่งแยกมันออกจากกัน …เขาจึงออกเดินทาง เดินทางให้เสมือนทุกที่บนโลกไม่มีพรมแดน

ครั้งหนึ่ง ชาวยิปซีที่สนิทกับเขาถามว่า “คุณเดินทางมาหลายปีไม่เคยหยุดหย่อน คงหาที่ที่ถูกใจมากพอจะเป็นบ้านไม่ได้ใช่มั๊ย” เขาตอบว่า “ไม่เลยเพื่อน! ผมไม่เคยคิดจะหาที่แบบนั้นเลยต่างหากล่ะ”

 

WALL

koudelka-rachaels-tomb

..800 กิโลเมตร คือความยาวของกำแพงที่กางกั้นระหว่าง อิสราเอล กับ ปาเลสไตน์ และการตีค่าของคนในความหมายระหว่างคำว่า “ความปลอดภัย” กับ “การแบ่งแยกชนชาติ”

Josef Koudelka ในวัยหนุ่ม เคยยืนอยู่ข้างหลังกำแพงเช่นกัน กำแพงที่ไม่ใช่มวลสารที่ปิดกั้นตัวผู้คน แต่เป็นกำแพงที่กักขังจิตใจและความเป็นมนุษย์เอาไว้ เขาเข้าใจถึงความใฝ่ฝันที่จะยืนอยู่ในอีกฟากฝั่งกำแพงนั่นเสมอมา

wire-josef-koudelka

“Wall” จึงเป็นชุดภาพถ่ายที่เป็นเสมือนการหวนระลึกถึงความปวดร้าวอีกครั้งของ Josef Koudelka ผู้คนที่ยืนอยู่คนละฝั่งของกำแพงนั่น ชาวเยรูซาเล็ม และ ชาวปาเลสไตน์ …เจ็บปวดไม่ต่างจากที่เขาเคยเจอที่เชกโกสโลวาเกีย

เขาทำงานอย่างหนักเพื่อให้โลกตระหนักถึงการแบ่งแยกความเป็นมนุษย์ออกจากกัน ไม่ใช่ในฐานะของศิลปิน อันที่จริง.. Koudelka ไม่ได้มองตัวเองในฐานะของศิลปิน แต่คือมนุษย์งานที่พยายามถ่ายทอดสิ่งที่เขาเห็นออกมาเป็นรูปภาพเพื่อให้ผู้คนยับยั้ง หรือถูกยับยั้งการทำลายความเป็นมนุษย์ซึ่งกันและกัน

91rqjwz9a7l

Koudelka : Shooting Holy Land

unspecified

คือหนังสารคดีที่ตามติดระหว่างที่ Koudelka กำลังถ่ายภาพในโปรเจค “Wall” นี่คือหนังที่จะทำให้เราเข้าถึงเบื้องลึกในจิตใจของ Koudelka การถ่ายทอดความเจ็บปวดผ่านภาพถ่าย Landscape ที่สวยงามแต่ในทางกลับกัน มันทำหน้าที่แบ่งแยกความเป็นมนุษย์และธรรมชาติออกจากกันไปในตัว

Gilad Baram ผู้กำกับหนังเรื่องนี้ พาเราติดตาม Koudelka แบบรักษาระยะห่าง เราจะได้ทำหน้าที่เฝ้าสังเกตการณ์ Koudelka ว่าเขามองเห็นอะไร อยู่ท่ามกลางบรรยากาศแบบไหน  47 ครั้งในรอบหลายปีที่เขาได้ติดตาม Koudelka เข้าไปในพื้นที่ ในแต่ละครั้งยาวนานนับเดือน Koudelka ไม่เคยหยุดถ่ายภาพ เขาเดินถ่ายภาพได้ตลอดทั้งวันและทุกวัน

“เขากลืนกันเป็นเนื้อเดียวกับการถ่ายภาพ เขาตื่นเช้าขึ้นมาเพื่อถ่ายภาพ ใช้เวลาตลอดวันกับการถ่ายภาพ คัดเลือกภาพ คิดเรื่องราวเกี่ยวกับการถ่ายภาพ หลับฝันเขาก็ยังฝันถึงการถ่ายภาพ จนตื่นเช้าอีกวันเพื่อถ่ายภาพอีกครั้ง..นี่แหล่ะชีวิตของ Koudelkaจากบทสัมภาษณ์หนึ่งของ Gilad Baram

ถ้าคุณเคยเห็นภาพของ Josef Koudelka อาจจะแบบผ่านตา หรืออาจจะไม่รู้จักว่าเขาคือใคร หรือแม้แต่อาจจะไม่เคยเห็นภาพของเขาเลยก็ตาม เราเชื่อว่าหลังจากบรรทัดนี้ไป…เมื่อคุณได้เปิดดูภาพของเขาอีกครั้ง คุณจะได้เห็นการเดินทางของ Koudelka ในทุกก้าวที่เขาเดิน ทุกภาพที่เขาถ่าย เราได้เรียนรู้ใจความที่เขาต้องการจะบอกพวกเราทุกคน…ในฐานะของมนุษย์ที่เท่าเทียมกัน ในฐานะประชากรของโลก

 

4 thoughts on “Josef Koudelka ตำนานช่างภาพที่ทุกลมหายใจคือการถ่ายรูป

  1. ขอบคุณที่นำภาพถ่ายสวยๆมาให้ชม
    และข้อมูลความรู้ที่ดีมีประโยชน์นะครับ

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s