ประวัติศาสตร์การถ่ายภาพสตรีท History of Street Photography 101 ตอนที่ 2

บทความ โดย อาทิตย์ เลิศรักษ์มงคล (Sun)

หลังจากตอนที่แล้ว (ย้อนอ่านตอนที่ 1) ได้พูดถึงเนื้อหาเกี่ยวกับคำจำกัดความคำว่า “Street Photography” และที่มาของคำนี้ ซึ่งจุดเริ่มต้นนั้นต้องย้อนกลับไปที่ปลายศตวรรษที่ 19 ว่ากันด้วยการเมือง การปกครองและภูมิศาสตร์ของเมืองปารีส อันเป็นต้นกำเนิดของการถ่ายภาพสตรีท

ตอนปลายของบทความได้ทิ้งท้ายกันที่งานของ André Kertész (อองดรี เคียกเตสซ์) ซึ่งถือว่าเป็นช่างภาพที่มีอิทธิพลในเชิงการพัฒนาเทคนิคการจัดองค์ประกอบภาพอย่างมากในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 และอย่างที่กล่าวไปแล้วว่าการถ่ายภาพสตรีทมีต้นกำเนิดมาจากฝรั่งเศส และเติบโตอย่างแข็งแรงในฝรั่งเศสเช่นกัน ด้วยพื้นฐานของฝั่งยุโรปที่มีวัฒนธรรมศิลปะสมัยใหม่เข้มแข็งต่อเนื่องมาจากงานศิลปะประเภทจิตรกรรม ประติมากรรม ฯลฯ เมื่อโลกเกิดนวัตกรรมกล้องถ่ายภาพขึ้น ก็ส่งผลในการสานต่อศิลปะประเภทนี้ให้เบ่งบานอย่างมาก

ก่อนจะมาพูดถึงการถ่ายภาพสตรีทกันต่อ อาจจะต้องท้าวความเกี่ยวกับก่อนหน้าที่จะมีการระบุถึง Street Photography ว่าเป็นการถ่ายภาพประเภทหนึ่งนั้น เดิมทีในยุคแรกๆ (นับกันที่ก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2) การถ่ายภาพประเภทนี้เป็นผลพวงจากการพัฒนาการการถ่ายภาพแนว Photojournalism หรือการถ่ายภาพข่าวมาก่อน ตั้งแต่ช่วงปี 1920 ในยุคที่การข่าว หนังสือพิมพ์ สิ่งพิมพ์เติบโตเป็นสื่อหลัก ภาพถ่ายที่น่าสนใจคือหัวใจอย่างหนึ่งในการนำเสนอที่น่าสนใจ และเมื่อเทคโนโลยีกล้องถ่ายภาพก้าวไกลจนสามารถพกพาได้ง่ายขึ้น สามารถถ่ายภาพได้สะดวกขึ้น รูรับแสงกว้างเพื่อเก็บภาพในที่แสงน้อยได้มากขึ้น เก็บภาพด้วยความเร็วมากขึ้น การถ่ายภาพข่าวก็พัฒนาไปตาม

ภาพของ Eric Salomon เจ้าพ่อแห่งวงการภาพข่าวยุคใหม่ เขาคือผู้ที่แอบถ่ายภาพการตัดสินคดีในศาล โดยซ่อนกล้องไว้ในหมวกที่เจาะรู ด้วยเทคโนโลยีกล้องในช่วงปลายยุค ’20s

André Kertész (อองดรี เคียกเตสซ์) เริ่มต้นความเป็นมืออาชีพอย่างจริงจังเมื่อครั้งเขาเข้าร่วมกับกองทัพ Austro-Hungarian ซึ่งเขาได้พกกล้องเข้าไปในสงครามเพื่อถ่ายภาพ จนกระทั่งช่วงที่เขาทำงานให้กับสิ่งพิมพ์ต่างๆอย่างจริงจังคือช่วงที่เขาได้ย้ายไปที่ปารีสแล้ว (ประมาณปี 1925) ที่นี่เอง..ภาพพื้นหลังของกรุงปารีสผนวกกับอารมณ์ขันเล็กในภาพของเขา กลายเป็นเสน่ห์ที่แตกต่างจนมีชื่อเสียงโด่งดัง สไตล์ภาพที่แตกต่างออกไปอย่างชัดเจนนี้ ยังกลายเป็นจุดสำคัญที่เขามีอิทธิพลต่อช่างภาพในตำนานต่อไปอย่าง Robert Capa และ Henri Cartier-Bresson ในฐานะครูอีกด้วย

FISRT MILESTONE OF STREET PHOTOGRAPHY : หลักไมล์แรกของการถ่ายภาพสตรีท

Henri Cartier-Bresson (1908-2004)

ถ้า อูเช่น อาเช่ (Eugene Atget) คือ Origin of Street Photography หรือจุดกำเนิดของการถ่ายภาพสตรีทแล้ว อองรี คาทีเยร์ เบรซซอง (Henri Cartier-Bresson) ก็คือหลักไมล์แรกของการถ่ายภาพสตรีท

อองรีเกิดในครอบครัวที่มีฐานะ เขาเริ่มต้นจากการศึกษาศิลปะภาพวาดเช่นกัน อองรีรักที่เดินทางท่องเที่ยวไปในที่ต่างๆ ปี 1931 ซึ่งเขาอายุเพียง 22 ปี ก็เริ่มต้นออกเดินทางไปแอฟริกา พร้อมกับซื้อกล้องยี่ห้อ Krauss เป็นตัวแรกซึ่งเป็นกล้องฟิล์ม 35 mm. พกพาง่าย

หลังจากนั้นให้หลังไม่นาน อองรีค้นพบว่ากล้องของ Leica เป็นกล้องที่สะดวกและเข้ากับการถ่ายภาพสำหรับเขาอย่างมาก ซึ่งอองรีเคยเขียนเอาไว้ถึงการเลือกกล้องของเขาว่า นั่นเป็นเพราะเขาต้องเดินไปตามถนนตลอดทั้งวัน และเมื่อเกิดเหตุการณ์ที่น่าสนใจแล้ว เขาไม่อยากจะพลาดเสี้ยววินาทีสำคัญนั้น ซึ่งกล้องตัวนี้ให้สิ่งนั้นกับเขาได้ และอองรีก็เลือกใช้เพียงแต่กล้อง Leica ตลอดชีวิตของเขา

ปี 1947 ช่างภาพฟรีแลนซ์ที่กำลังโดดเด่นในวงการ 5 คน อันได้แก่ Robert Capa , David “Chim” Seymour , George Rodger , Maria Eisner และ Henri Cartier-Bresson ร่วมกันก่อตั้งเอเจนซี่ช่างภาพ Magnum Photos เพื่อผลักดันวงการช่างภาพที่กำลังเป็นที่ต้องการของวงการสิ่งพิมพ์ ให้มีคุณภาพสูงขึ้น

ปี 1952 หนังสือภาพที่รวมผลงานตลอด 25 ปีแรกของอองรี The Decisive Moments ได้ถูกตีพิมพ์และวางจำหน่ายเป็นครั้งแรก (ในเวอร์ชั่นภาษาฝรั่งเศสก่อน และภาษาอังกฤษต่อมา) มันเป็นหนังสือที่ประสบความสำเร็จอย่างมาก กลายเป็นหนังสือที่มีอิทธิพลที่สุดต่อช่างภาพระดับโลกในยุคต่อมาอีกมากมาย พร้อมๆกับกำเนิดปรัชญาแห่งการถ่ายภาพสตรีท “Decisive Moments” (เสี้ยววินาทีสำคัญ) ซึ่งเขาเชื่อว่า “ไม่มีสิ่งใดในโลกที่ไม่มีเสี้ยววินาทีสำคัญ เมื่อคุณพลาด มันก็หายไปตลอดกาล” อันกลายเป็นวิถีในการมองหาภาพถ่ายของเขา

นอกจากนี้ หนังสือเล่มนี้ยังนับได้ว่าเป็นตำราการถ่ายภาพสตรีทเล่มแรกก็ว่าได้ (แม้ว่าในยุคนั้นจะยังไม่เกิดคำว่า Street Photography) อองรีได้เขียนเกริ่นเกี่ยวกับการถ่ายภาพของเขาเอาไว้ในบทนำของหนังสือ และเนื้อหาที่เขาได้เล่าถึงความคิด วิธีการถ่ายภาพของเขาอย่างน่าสนใจ จนกลายเป็นหนังสือที่เป็นแรงบันดาลใจแรกให้กับช่างภาพในยุคหลังๆแทบทุกคน อย่างเช่น Alex Webb , Martin Parr

Maurice Tabard ช่างภาพฝรั่งเศสในยุคนั้น ได้เขียนบทความวิเคราะห์ภาพถ่ายของอองรี ว่ามีความสัมพันธ์กับรูปทรงเรขาคณิตอย่างไร ซึ่งบทความได้ถูกจัดแสดงในนิทรรศการภาพของอองรีที่ชิคาโกเมื่อปี 1948

จะเห็นว่าได้ว่างานของอองรีนั้น มีความคล้ายคลึงกับงานของเคียกเตสซ์ (André Kertész) มาก โดยเฉพาะการวางองค์ประกอบภาพและการใส่รูปทรงเรขาคณิตเป็นส่วนหนึ่งในภาพเสมอ เคียกเตสซ์นั้นมีความเกี่ยวพันกันกับอองรีในฐานะครูและแรงบันดาลใจสำคัญ แม้ว่าเคียกเตสซ์จะไม่ได้มีชื่อเสียงเท่าอองรีก็ตาม

“เราต่างเป็นหนี้บุญคุณเคียกเตสซ์” – อองรีเคยกล่าวเอาไว้ในการสัมภาษณ์ครั้งหนึ่ง

 

Walker Evans (1903-1975)

ในขณะที่เมล็ดพันธุ์ของการถ่ายภาพสตรีทเริ่มเพาะตัวในฝั่งยุโรปแล้ว อีกฟากฝั่งหนึ่งของโลก ก็มีต้นกล้าเล็กๆที่เริ่มแทงรากลงบนผืนดินแห่งโลกศิลปะสมัยใหม่เช่นกัน วอร์คเกอร์ อีวานส์ เป็นช่างภาพชาวอเมริกันที่ช่วงวัยรุ่นของเขาได้รับแรงบันดาลใจอย่างมากจากงานเขียน จริงๆแล้วเขารักในการเขียนมาก เขามีโอกาสได้เดินทางไปร่ำเรียนที่ปารีสช่วงปีสั้นๆ ซึ่งช่วงเวลานั้นเขาได้มีโอกาสถ่ายสแนปภาพไปตามท้องถนน ..มนต์เสน่ห์แห่งการถ่ายภาพได้เข้าไปอยู่ในใจเขาแล้วตั้งแต่บัดนั้น

อีวานส์ สนใจงานถ่ายภาพสมัยใหม่จากฝั่งยุโรปมาก โดยเฉพาะภาพที่มีการใช้เรขาคณิต กราฟฟิคเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งอย่างเช่นในงานของเคียกเตสซ์และอองรี แต่ช่างภาพชาวฝรั่งเศสที่เขากลับหลงใหลมากๆคือ อูเช่น อาเช่ (Eugene Atget) บทความนี้ได้พูดถึงไปเมื่อตอนที่แล้วว่าอาเช่นั้น เปรียบเสมือนรากเหง้าของการถ่ายภาพสตรีท และอีวานส์ก็แทบจะแกะตำราจากภาพของอาเช่เพื่อเรียนรู้การถ่ายภาพในแบบของเขา จะเห็นได้ชัดในงานช่วงต้นๆของอีวานส์อย่างเช่นภาพชุด Photographs of Nineteenth-Century Houses ที่เขาตามถ่ายสถาปัตยกรรมแบบอเมริกันเอาไว้

งานของอีวานส์ในปี 1928

แต่ในเวลาต่อมา อีวานส์กลับเลี่ยงที่จะถ่ายภาพในสไตล์ยุโรปจัดๆนั้น (Anti-Graphic) เพื่อพัฒนาสไตล์ของตัวเองขึ้นมาใหม่ เขาพยายามใส่ความจริงที่เรียบง่ายลงไปในงานแทนการสร้างภาพเปรียบเทียบ (Juxtaposition) รูปทรงเรขาคณิต หรือสร้างอารมณ์ขบขันบางอย่างอันเป็นพันธุกรรมของการถ่ายภาพในสไตล์ยุโรปไปแล้ว

ความตั้งใจของอีวานส์ในการเป็นช่างภาพอาชีพในช่วงแรกไม่ได้ราบเรียบนัก เพราะไม่มีงานสำหรับช่างภาพมือสมัครเล่นแบบเขา จนกระทั่งภาพของอีวานส์ได้ถูกตีพิมพ์ในหนังสือกวีที่ชื่อว่า The Bridge ของ Hart Crane ซึ่งเป็นงานภาพถ่ายสถาปัตยกรรมแบบที่เขาสนใจเริ่มถ่ายในช่วงแรกๆ

งานที่เริ่มชัดเจนในความเป็นตัวตนของเขาจริงๆคือเมื่อปี 1933 เมื่อเขาได้เดินทางไปคิวบาเพื่อถ่ายภาพให้กับหนังสือ The Crime of Cuba ของ Carleton Beals ภาพของสถาปัตยกรรมผสมกับภาพแรงงานในเหมือง ท่าเรือ แสดงภาพชีวิตจริงในแบบที่เขาพยายามพัฒนาขึ้นมาได้อย่างตรงมาตรงไป แม้ว่าจะไม่ใช่งานที่โด่งดังของอีวานส์ แต่เราจะได้เห็นจุดเริ่มต้นของวิธีการถ่ายภาพ มุมมองที่เป็นตัวตนของเขา เขาทดลองหลายอย่าง กล้องหลายๆแบบ ทดลองการถ่ายหลากหลายระยะ

ปี 1938 งานระดับมาสเตอร์พีชของเขาก็สำเร็จลง Farm Security Adminstration ใช้เวลาราว 4 ปีในการเก็บภาพแทบจะรอบประเทศมากกว่า 10 พื้นที่ อย่างเช่น West Virginia , Pennsylvania , Lousiana , Tennessee เป็นต้น งานภาพที่เล่าเรื่องผลกระทบอันเจ็บปวดจากเศรษฐกิจที่พังพินาศของอเมริกาเหนือและยุโรป (Great Depression) ที่มีต่อคนระดับรากหญ้า เกษตรกรในพื้นที่ห่างไกล มันเป็นงานที่เขาทำให้กับ Fortune Magazine อันเป็นนิตยสารธุรกิจชื่อดังในยุคนั้นตั้งแต่ปี 1935 ถึง 1938 งานในชุดนี้ได้ถูกจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ที่ยิ่งใหญ่ที่สุด MoMA โดยใช้ชื่อว่า Walker Evans: American Photographs มันถูกตีพิมพ์เป็นหนังสือภาพหลายต่อหลายครั้งจนปัจจุบัน

การเดินทางรอบประเทศ หรือ Road Trip ของเขาและงาน Farm Security Adminstration กลายเป็นแรงบันดาลใจอันยิ่งใหญ่ให้กับช่างภาพรุ่นต่อๆมาอีกหลายรุ่นที่อยากจะเดินทางแบบเขา ถ่ายทอดความจริงของผู้คนและสังคมแบบอีวานส์บ้าง ต้นกล้านี้ได้กลายเป็นต้นไม้ใหญ่ แผ่กิ่งก้านสาขาอย่างรวดเร็ว และในที่สุด..ต้นไม้ต้นนี้ก็ออกดอกและผลแห่งวงการภาพสตรีทที่สำคัญต่อมาอีกมากมาย ยุคสมัยใหม่ของการถ่ายภาพสตรีทกำลังจะเริ่มต้นแล้ว (Modern of Street Photography)

…ติดตามตอนต่อไป

One thought on “ประวัติศาสตร์การถ่ายภาพสตรีท History of Street Photography 101 ตอนที่ 2

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s