“ผู้หญิง” 100 ปีแห่งการปฏิวัติวงการถ่ายภาพสมัยใหม่

เรียบเรียง โดย อาทิตย์ เลิศรักษ์มงคล (Sun)

ประวัติศาสตร์ ก็เหมือนเป็นต้นทางของจุดที่เรายืนอยู่ ถ้าเราตั้งคำถามอะไรก็ตาม วิธีที่เราจะสามารถค้นหาคำตอบได้ก็คือ.. การเดินย้อนคำถามตัวเองไปสู่ต้นทางของสิ่งนั้น เพื่อสำรวจร่องรอยของความคิดระหว่างทาง

งานภาพถ่าย โดยเฉพาะภาพถ่ายร่วมสมัย ถือเป็นศิลปะแขนงที่ได้รับการยอมรับช้าที่สุด น้อยที่สุดในวงการศิลปะ อาจจะเพราะมันมีอายุน้อยกว่าใคร แต่ก็นับได้ว่าศิลปะภาพถ่ายใช้เวลา 100 ปีที่ผ่านมา เพื่อขึ้นมายืนอยู่เป็นส่วนหนึ่งของวงการศิลปะโลกได้อย่างไม่เคอะเขิน

แต่ถ้าเรามองลึกลงไปถึงเบื้องหลังปัจจัยในการเติบโตของการถ่ายภาพเชิงศิลปะแล้ว “ผู้หญิง” คือหัวใจของการขับเคลื่อนทั้งหมดนี้ในโลกยุคใหม่อย่างแท้จริง

Laure Albin-Guillot ช่างภาพหญิงชาวฝรั่งเศสที่เป็นนักทดลองศิลปะภาพถ่ายด้วยเทคนิคหลากหลาย เช่นการใช้กล้องจุลทรรศน์ในงาน เธอเชื่อว่า  ภาพถ่ายสามารถเล่าได้ทุกอย่างโดยไม่ต้องอาศัยตัวหนังสือ แต่ใช้เพียงภาพและจัดวางภาพเท่านั้น

 

Germaine Krull ช่างภาพหญิงชาวเยอรมัน หัวหอกในยุคที่แนว Avant-garde เติบโต งานภาพนู้ด แฟชั่น โฆษณา ด้วยเทคนิคที่หลากหลาย และยังพาลงลึกไปสู่การปฏิวัติวงการภาพข่าว

 

Florence Henri ช่างภาพหญิงชาวฝรั่งเศสที่เริ่มหันมาสนใจในภาพถ่ายตอนช่วงปลายยุค ’20s  หัวใจของงานภาพถ่ายของเธอคือ การจัดองค์ประกอบภาพ และเธอยังนำเอาสไตล์ที่นิยมใช้ในงานภาพวาดในยุคนั้น อย่างการเคลื่อนไหวของเครื่องจักร (Constructivism) หรือรูปทรงลูกบาศก์ แบบปิกัสโซ มาใช้ในงานภาพถ่ายด้วย

 

นี่เป็นตัวอย่าง สามชื่อช่างภาพหญิงระดับหัวหอกของวงการภาพถ่ายในยุค ’30s เรารู้กันอยู่แล้วว่างานศิลปะร่วมสมัยนั้น เติบโตมาจากยุโรป และช่วงเวลา 1920-1930s นั้น เป็นช่วงเวลาที่ยุโรปเต็มไปด้วยการเติบโตของแนวทาง Avant-garde ซึ่งถ้าศึกษาดูจะพบว่า มีช่างภาพหญิงเกิดขึ้นอย่างมากในช่วงเวลานั้น… เหตุผลคืออะไร?

ยังไม่มีอะไรแน่ชัดว่า…อะไร? ที่ทำให้ผู้หญิงหันมาเลือกอาชีพนี้ แต่ก็มีหลักฐานทางสังคมหลายอย่างที่ชี้ชวนให้เห็นการพัฒนาไปสู่จุดนั้น จุดสำคัญคงจะเป็นเรื่องวัฒนธรรมความไม่เท่าเทียมในเรื่องของเพศ ที่ส่วนใหญ่ยังมีผู้ชายเป็นใหญ่ในทุกๆด้าน

Laure Albin-Guillot
Laure Albin-Guillot

อย่างเช่นในฝรั่งเศสเอง ช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 ผู้หญิงไม่มีสิทธิ์ในการลงคะแนนเสียงใดๆ ก่อนปี 1924 ผู้หญิงไม่ได้รับการศึกษาไปถึงชั้นมัธยมฯ ก่อนปี 1938 ผู้หญิงที่แต่งงานแล้วก็ยังไม่สามารถเข้าเรียนในมหาลัยถ้าไม่มีการอนุญาตอย่างเป็นทางการจากสามี  และก่อนปี 1965 ผู้หญิงก็ยังไม่สามารถออกมาทำงานนอกบ้านได้ ถ้าไม่ได้รับอนุญาตอย่างเป็นทางการจากสามีเช่นกัน

ในขณะเดียวกัน ช่วงเวลานั้นก็เป็นช่วงเวลาที่งานศิลปะหลัก ศิลปะดั้งเดิมอย่างการวาดภาพ การปั้น ฯลฯ ถือเป็นศิลปะที่ได้รับการยอมรับในวงกว้าง ศิลปินที่ทำงานก็จะเป็นผู้ชายและได้รับการยอมรับทางสังคม แต่กลับกัน…ศิลปะภาพถ่ายยังเป็นสิ่งใหม่ที่ไม่ได้รับการยอมรับในฐานะของศิลปะแขนงหลัก ไม่ว่าคุณจะเป็นศิลปินหรือมือสมัครเล่น ก็มีความหมายไม่ต่างกัน การทำงานเป็นช่างภาพระดับอาชีพก็ไม่จำเป็นต้องมีประกาศนียบัตรหรือดีกรีจากสถาบันใด

n_jeudepaume_krull11
Germaine Krull

ถ้าเราประเมินสถานการณ์ทั้งหมดนี้แล้ว จะเห็นได้ว่า ศิลปะภาพถ่ายเป็นทางออกที่ดีของผู้หญิงในยุคนั้น การที่ผู้หญิงสามารถออกมาทำงานในงานที่สังคมไม่ได้ให้ความสนใจ และวงการศิลปะก็ไม่ได้ให้น้ำหนัก ดังนั้น การทำงานเป็นช่างภาพของผู้หญิง จึงทำให้เกิดโอกาสที่เธอสามารถทำกิจการของตัวเองได้ หาเลี้ยงตัวเองได้เหมือนกับช่างภาพผู้ชาย เป็นสิ่งที่ทำให้เธอเป็นอิสระจากความหัวโบราณทั้งหลายในสังคม

และถ้ามาดูบริบทในเชิงการปฏิวัติเทคโนโลยีวงการถ่ายภาพประกอบกัน ช่วงปี 1920s เป็นช่วงเวลาที่กล้องได้เริ่มพัฒนาจากกล้องขนาดใหญ่ ที่จะต้องถ่ายโดยมีขาตั้งกล้องเสมอ ไปสู่กล้องที่มีขนาดเล็กลง พกพาง่าย น้ำหนักเบาอย่างกล้อง 35mm. ทั้งหลาย (ยุคที่ Leica เป็นผู้นำตลาดอย่างชัดเจน) นอกจากนี้เทคโนโลยีฟิล์มก็พัฒนามากขึ้น มีความไวแสง (ISO) ที่มากขึ้น ทำให้ผู้หญิงทำงานนี้ได้ง่ายกว่าเดิม

tumblr_oi5hdamrem1stt977o1_1280
Florence Henri

จุดก้าวกระโดดสำคัญอีกอย่างนึง เมื่อพูดถึงเรื่องการศึกษาแล้ว นั่นก็คือการถือกำเนิดโรงเรียนสอนศิลปะที่ชื่อว่า Bauhaus ในเยอรมันเมื่อปี 1919 อย่างที่บอกไปตอนต้นว่า การที่ผู้หญิงถูกกีดกันในเรื่องการศึกษาหลัก โรงเรียนที่สอนด้านศิลปะจึงเป็นที่นิยมของผู้หญิงทันที จุดนี้จึงทำให้ถือกำเนิดศิลปินหญิงในศิลปะแขนงใหม่ต่างๆที่น่าสนใจ การออกแบบตัวอักษร การออกแบบโฆษณา ต่อมาโรงเรียนก็ยังเปิดสอนสาขาภาพถ่าย ภาพยนตร์ บันทึกเสียงตามมาอีกด้วย

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s