The Mexican Suitcase การค้นพบฟิล์มภาพสงครามที่สาบสูญไป 70 ปี!

บทความ โดย อาทิตย์ เลิศรักษ์มงคล (Sun)

ปลายปี 2007 กล่องเก่าๆ 3 ลังได้เดินทางจากเม็กซิโกมาถึง ICP หรือ (the International Center of Photography) สถาบันการถ่ายภาพชื่อดังของนิวยอร์ค มันไม่ใช่แค่การเดินทางของลังธรรมดาๆทั่วไป แต่มันเป็นการเดินทางอันยาวนาน ลึกลับ และมีความสำคัญทางประวัติศาสตร์การถ่ายภาพครั้งหนึ่งของโลก

ลังเหล่านั้น ถูกขนานนามว่า “Mexican Suitcase”

แม้มันจะถูกขนานชื่อว่าเป็น “กระเป๋า” (Suitcase) แต่จริงๆแล้วเป็นเพียงแค่ลังกระดาษแข็งที่บรรจุเอาเรื่องราวเมื่อครั้งสงครามกลางเมืองในสเปนช่วงปี 1936 – 1939 ซึ่งในนั้นเต็มไปด้วยม้วนฟิล์มที่ถูกถ่ายเอาไว้โดยช่างภาพระดับตำนาน Robert Capa , Gerda Taro ภรรยาของ Capa และ David (Chim) Seymour ภาพกว่า 4,500 ภาพ แต่ไม่เคยมีใครพบเห็นมันเลยนับตั้งแต่ช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 กล่องเหล่านี้ได้หายสาปสูญเพราะ Capa ต้องหนีการจับกุมของทหารเยอรมันไปที่นิวยอร์ค และเขาได้ทิ้งลังพวกนั้นเอาไว้ในห้องมืดที่ปารีส

ไม่มีใครได้ข่าวลังกระดาษแข็งพวกนั้นอีกเลย นั่นแปลว่ามันสาปสูญไปเกือบ 70 ปี ก่อนจะถูกค้นพบ!!

ไม่เพียงฟิล์มเหล่านั้นจะเก็บเอาเรื่องราวประวัติศาสตร์สำคัญของสเปนเอาไว้ แต่ยังเป็นก้าวสำคัญของวงการถ่ายภาพในเชิงการถ่ายภาพสงคราม เพราะก่อนหน้านั้นเราอาจจะเคยเห็นภาพสงครามในแบบที่ถูกเซ็ทถ่ายบ้าง เป็นภาพ Portrait บ้าง เป็นภาพถ่ายหลังจากเหตุการณ์ต่างๆสิ้นสุดแล้วบ้าง ด้วยเทคโนโลยีการถ่ายภาพยุคแรก กล้องถ่ายภาพ Large Format ทำให้เคลื่อนที่ลำบาก ไม่ว่องไวพอ แต่การถ่ายภาพสงครามของช่างภาพทั้งสามคนนั้นคือความบ้าบิ่นครั้งใหม่ในวงการถ่ายภาพ ด้วยเทคโนโลยีของกล้อง 35mm ที่พกพาสะดวกกว่า พวกเขาเปรียบได้กับการร่วมรบในสงครามนั้นด้วยอาวุธของพวกเขา นั่นก็คือกล้องถ่ายภาพ งานภาพของพวกเขาจึงดูจริง ถ่ายทอดสิ่งที่เกิดขึ้นในวินาทีนั้นๆ โลกได้เห็นความโหดร้ายที่แท้จริงของสงคราม และมันก็กลายเป็นบรรทัดฐานใหม่ในการเป็นช่างภาพสงครามไปเลย

Robert Capa , 1939

ย้อนกลับไปที่เรื่องราวของ Mexican Suitcase สงครามกลางเมืองในสเปนเริ่มต้นในปี 1936 และจบลงด้วยความพ่ายแพ้ของฝ่ายกบฏ คนตายไปมากกว่า 5 แสนคน จนในที่สุดฝ่ายนายพลฟรานโกก็เป็นฝ่ายชนะในปี 1939 สร้างรอยแผลให้กับสเปนมาอย่างยาวนาน มันบอกเล่าเรื่องระหว่างสงครามกลางเมืองสเปน การปะทะของ Teruel และ Rio Segre กองกำลังเคลื่อนที่เพื่อป้องกัน Barcelona

Capa พาพวกเราไปพบกับค่ายกักกันของฝรั่งเศสสำหรับผู้ลี้ภัยชาวสเปน ในขณะที่ Chim ถ่ายทอดเรื่องราวผ่านภาพหญิงสาวที่กำลังพยาบาลเด็กน้อยระหว่างการต่อสู้ภาคพื้นดินใน Estremadura เมืองทางด้านตะวันตกของโปรตุเกส และ Taro เธอได้ฉายภาพการต่อสู้ในเมือง Oviedo ตอนเหนือของสเปน

David (Chim) Seymour , 1936

ปี 1979 Cornell Capa น้องชายของ Robert Capa และยังเป็นผู้ก่อตั้งสถาบันถ่ายภาพร่วมสมัยชื่อดังแห่งนิวยอร์ค ICP ได้เบาะแสเกี่ยวกับฟิล์มทั้งหมดที่หายไป แต่มันก็ไม่ใช่เรื่องง่ายเลยที่จะตามร่องรอยเหล่านั้น

เขาค้นพบว่าตอนที่ Capa หนีออกมาจากปารีส แล้วได้ทิ้งฟิล์มเหล่านั้นเอาไว้ที่สตูดิโอ Imre “Csiki” Weiss ช่างภาพในกลุ่มเดียวกัน ได้เป็นคนที่พยายามจะส่งกล่องใบนี้ไปที่เม็กซิโก ซึ่งมีหลักฐานเป็นจดหมายที่ Csiki เขียนเป็นบันทึกเอาไว้ว่า

“ปี 1939 ตอนที่ทหารเยอรมันบุกมาถึงปารีส ผมเอาฟิล์มของ Bob (ฝรั่งจะเรียกคนที่ชื่อจริงว่า Robert ว่า “Bob”) ใส่ในเป้แล้วขี่มอเตอร์ไซด์ไปที่ Bordeaux (เมืองชายแดนของฝรั่งเศส) เพื่อที่จะพยายามส่งมันขึ้นเรือไปที่เม็กซิโก พอดีผมเจอกับคนชิลีคนหนึ่งระหว่างทาง ก็เลยถามเขาว่าช่วยเอาฟิล์มพวกนี้ไปที่สถานฑูตของเขาได้มั๊ย ซึ่งเขาตอบตกลง”

Gerda Taro , 1936

ข้อมูลต่างๆ หยุดลงเพียงแค่ตรงนั้น เสมือนเป็นทางตัน ไม่มีใครรู้ว่าลังนั้นเดินทางไปที่ไหน.. โดยใคร..

แต่จุดเปลี่ยนที่สำคัญอีกครั้งมาถึง เมื่อชื่อของนายพล Francisco Aguilar González เข้ามาเกี่ยวข้องกับเรื่องราวมหัศจรรย์นี้ เขาเป็นฑูตเม็กซิโกในเมือง Vichy ของฝรั่งเศสช่วงปี 1941-1942 ซึ่งเขานี่เองที่เป็นผู้เก็บรักษาลังเหล่านั้นเอาไว้จนเขาเสียชีวิตในปี 1971

นายพล Francisco Aguilar González

การค้นพบเรื่องราวของนายพล Francisco เกิดขึ้นจากนักทำหนังชาวเม็กซิกันชื่อว่า Benjamin Tarver หลังจากคุณป้าของเขาซึ่งเป็นภรรยาของนายพลที่ได้เสียชีวิตลง เขาได้ไปชมนิทรรศการสงครามกลางเมืองสเปนที่จัดขึ้นที่เม็กซิโก และในปี 1995 นั่นเองที่เขาได้เขียนจดหมายติดต่อกับศาสตราจารย์ Jerald R. Green ที่มหาวิทยาลัย Queens ใจความเพื่อขอคำแนะนำเรื่องการจัดเก็บและจัดแสดงสิ่งที่เขามีอยู่สู่สาธารณะเพื่อเป็นประโยชน์กับนักเรียนนักศึกษาเกี่ยวกับสงครามกลางเมืองสเปน

…ปรากฏว่าศาสตราจารย์ Green นั้นเป็นเพื่อนกับ Cornell Capa เรื่องทั้งหมดจึงถูกปะติดปะต่อได้

แม้กระนั้น.. กว่าที่ Cornell จะได้พบกับฟิล์มเหล่านั้นได้จริงๆก็ล่วงเลยมาจนถึงปี 2007 การเจรจาระหว่าง ICP กับ Tarver กินเวลาถึง 11 ปี ซึ่ง ณ เวลานั้นเขาก็มีอายุถึง 89 ปีแล้ว น่าเสียดายที่เพียง 1 ปีหลังการค้นพบนั้น Cornell Capa ก็เสียชีวิตลง

ในความเป็นจริงแล้ว ตอนแรกทุกคนรู้แต่เพียงว่าเป็นลังที่เก็บฟิล์มของ Robert Capa เท่านั้น แต่เมื่อสแกนภาพทั้งหมดดูแล้วจึงรู้ว่า..มีงานของ Taro และ Chim รวมอยู่ในนั้นด้วย มันจึงยิ่งกลายเป็นการค้นพบที่ยิ่งใหญ่ขึ้นไปอีก

ภาพนี้ถ่ายโดย Fred Stein ใน Montparnasse ปารีส ช่วงปี 1936 เป็นรูปคู่ของ Robert Capa และ Gerda Taro ทำให้รู้ว่าในบรรดารูปเหล่านั้น ก็ยังมีงานของช่างภาพอื่นปะปนอยู่อีกบ้าง

ฟิล์มทั้งหมด 126 ม้วน รวมภาพกว่า 4,500 ภาพเต็มไปด้วยบันทึกสำคัญทางประวัติศาสตร์ของ 3 ช่างภาพสงครามสำคัญของโลกที่เปลี่ยนงานภาพถ่ายไปตลอดกาล และถ้าได้รู้จักประวัติของช่างภาพระดับตำนานทั้งสามคนแล้ว จะต้องยิ่งสัมผัสถึงความทุ่มเทของพวกเขา

Gerda Taro นั้นเสียชีวิตเมื่อปี 1937 ในระหว่างสงครามครั้งนั้น โดยถูกรถถังชนเข้ากับรถที่โดยสาร นั่นทำให้ฟิล์มชุดนี้มีความหมายต่อ Capa อย่างมาก เพราะมันคือภาพชุดสุดท้ายของภรรยาเขา แต่ Capa ก็ไม่มีโอกาสได้เห็นภาพชุดนี้ตลอดชีวิต

ปี 1954 แม้ว่าเขาจะถูกเพื่อนๆพยายามให้หลีกเลี่ยงจากงานภาพถ่ายสงคราม แต่จนแล้วจนรอด Capa ก็อดไม่ได้ที่จะเข้าร่วมงานภาพสงครามในช่วงที่เริ่มต้นสงครามอินโดจีน และในที่สุดแล้ว Robert Capa ก็เสียชีวิตจากการเหยียบกับระเบิดช่วงที่ตามทหารไปลาดตระเวน ซึ่งหลังจากที่เขากดชัตเตอร์ไปไม่กี่นาที

ในปี 1956 ในสงครามวิกฤติการณ์คลองสุเอซ Chim เข้าไปทำงานเก็บภาพสงครามอีกครั้ง และในที่สุด…เขาก็เสียชีวิต โดยที่โดยทหารอียิปต์ที่ยิงปืนกลใส่เขาจนเสียชีวิต ซึ่งขณะนั้นเขายังดำรงตำแหน่งประธานเอเจนซี่ช่างภาพ Magnum Photos เช่นเดียวกับ Robert Capa

ปี 2011 Trisha Ziff นักทำหนังสารคดีผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับเรื่องราวนี้ในช่วงระหว่างที่ Tarver ติดต่อกับทาง ICP ช่วงปี 2007 นำหนังสารคดีที่เกี่ยวข้องกับเรื่องราวทั้งหมดนี้ออกฉายในชื่อว่า “The Mexican Suitcase”

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s