ภาพสตรีทกับการยิงแฟลชใส่ผู้คนบนถนน งานศิลปะ หรือไร้มารยาท?

เนื่องจากเราได้เขียนบทความเอาไว้ใน SPTEP 17 ฉบับเดือน ตุลาคม 2015 ซึ่งเป็นแมกกาซีนออนไลน์ของชาวสตรีทไทยที่อ่านกันได้ฟรีๆ (ใครที่ยังไม่เคยอ่าน คลิกเข้าไปอ่านกันได้เลย มีประโยชน์มากๆ)

บทความนี้เป็นคอลัมน์ที่เราใช้ชื่อว่า In My Opinion เป็นมุมมองเรื่องการถ่ายสตรีทของเราเอง เราเห็นว่ามีประโยชน์กับคนอื่นๆที่กำลังเรียนรู้หรือถ่ายสตรีทกันอยู่แล้วก็ตาม เลยตั้งใจจะยกมาให้อ่านกันดูนะ

 

ภาพสตรีทกับการยิงแฟลชใส่ผู้คนบนถนน เป็นงานศิลปะ หรือไร้มารยาท?

บทความจาก  SPTEP 17 ฉบับเดือน ตุลาคม 2015

โดย อาทิตย์ เลิศรักษ์มงคล

 

ถือว่าเป็นการเปิดตัวการเขียนคอลัมน์อย่างจริงจังคร้ังแรกให้กับทาง SPTEP นับเป็นเกียรติกับเรามาก เพราะจริงๆแล้ว คอลัมนิสต์ใน SPTEP แต่ละคนต่างมีฝีมือสตรีทเทพๆกันท้ังน้ัน ส่วนเรานี่ถือว่าห่างไกลเสียเหลือเกิน ก็ค่อนข้างเขินอยู่นะเนี่ย แต่เมื่อได้รับหน้าที่แล้วก็ต้องขับพลังออกมาอย่างเต็มที่ให้กับคอลัมน์นี้กันหน่อย

นั่งคิดอยู่ไปมาว่าคอลัมน์นี้จะพูดอะไรดี ส่วนตัวแล้วเป็นคนชอบจับประเด็นอะไรก็ตาม มาคิดวิเคราะห์ไป เรื่อยเปื่อย แล้วอยากชวนให้คนอื่นคิดตามไปด้วย ในสังคมชาวสตรีทเองก็มีประเด็นมากมายที่ให้พูดถึง ไม่ว่าจะในเชิงความรู้ เทคนิค ประวัติศาสตร์ หรือตัวศิลปินช่างภาพแต่ละคน ก็มีแนวความคิดที่น่าสนใจให้ ถกเถียงกัน

คําว่า In my opinion เลยเป็นการแสดงความคิดเห็นในมุมของเราต่อประเด็นของการถ่ายภาพสตรีท และเปิดโอกาสให้เกิดการถกเถียงหรือคิดกันต่อไปอีก

เรื่องแรก เป็นการเปิดประเด็นให้มันน่าสนใจหน่อยดีกว่า ว่าด้วยเรื่อง “การใช้แฟลช” ที่อยากจะพูดถึงประเด็นนี้ เพราะการใช้แฟลชนั้นเป็นเรื่องล่อแหลมที่ถกเถียงบ่อยคร้ังประเด็นหนึ่งในกลุ่มชาวสตรีทไทยว่า เป็นเรื่องที่คนไทยทั่วไปรับได้หรือไม่?

 

Photo by © Jad Jadsada / Street Photo Thailand
Photo by © Jad Jadsada / Street Photo Thailand

 

ต้องยอมรับว่า การใช้แฟลชในงานสตรีทโลกทุกวันนี้เป็นที่น่าสนใจมาก แม้แต่ช่างภาพสตรีทใน กลุ่ม iN-PUBLIC กลุ่มช่างภาพสตรีทระดับท็อปคลาสคนล่าสุดที่เพิ่งได้ถูกรับเข้าเป็นสมาชิกอย่าง Charalampos Kydonakis หรือชื่อในวงการ ‘Dirty Harry’ ก็เป็นเพราะการใช้แฟลชที่น่าตื่นตาตื่น ใจของเขานั่นเอง

 

Photo by © Dirty Harry / iN-PUBLIC
Photo by © Dirty Harry / iN-PUBLIC

 

แต่การใช้แฟลชของงานภาพสตรีทในเมืองไทยนั้น มักจะมีการพูดถึงปัญหาในความไม่เข้าใจของผู้เสพงานบ้าง ผู้ถูกถ่ายบ้าง ส่วนใหญ่ความเห็นคือเชิง ต่อว่าไปถึงเป็นการไม่มีมารยาทอะไรแบบนั้น

จะว่าไปแล้วงานสตรีทที่ใช้แฟลชในโลกนี้ มีมาแต่ยุคเริ่มๆของการถ่ายภาพที่พอจะจัดกลุ่มได้ว่า ภาพนั้นเป็นภาพสตรีทแล้วล่ะ เคยมีการพูดถึงเอาไว้ว่า ช่างภาพ Jacob Riis เคยถ่ายภาพแนวสตรีทโดยใช้แฟลชประเภท Flash Powder ตั้งแต่ปี 1887 มาแล้ว แปลว่ามันไม่ใช่ของใหม่…

ส่วนช่างภาพสตรีทยุคเฟื่องฟูที่เราจะไม่พูดถึงไม่ได้เลยถ้าพูดถึงเรื่องการใช้แฟลช นั่นคือ Bruce Gilden ช่างภาพสตรีทจากกลุ่ม Magnum ที่เริ่มมีบทบาทสําคัญในเชิงการถ่ายด้วยแฟลชช่วงยุค ‘90s ด้วยสไตล์ที่โฉ่งฉ่าง รุกเร้า สาดแฟลชใส่ Subject ในระยะไม่เกิน 1 ช่วงแขน จนกลายเป็นบรรทัดฐานสําคัญของการใช้แฟลชในยุคนี้

 

Photo by © Bruce Gilden / Magnum Photos
Photo by © Bruce Gilden / Magnum Photos

 

งานของ Bruce Gilden เองก็เคยตกเป็นข้อกังขาในวงการสตรีทต้ังแต่ยุคนั้นแล้ว ว่ามันเป็นงานสตรีทหรือไม่ แต่เมื่อผ่านกาลเวลาไปนานๆเข้า วงการสตรีทเองก็ได้บันทึกลงไปแล้วว่า Bruce Gilden คือหลักไมล์สําคัญหนึ่งในวงการสตรีท แต่ด้วยความโฉ่งฉ่าง ดูรุนแรงของภาพแฟลช ก็กลายเป็นการตั้งคําถามถึงความเหมาะสมสําหรับคนที่เพิ่งเคยเสพงานสตรีทอยู่ต่อไป

อีกคนหนึ่งที่เรียกว่าโดนหนักข้อกว่า Bruce Gilden เสียอีก นั่นคือ Mark Cohen ช่างภาพสตรีทในยุค ‘80s เป็นอีกคนหนึ่งที่เน้นการใช้แฟลชกับ Subject เหมือนกัน แต่ด้วยบุคลิกที่ดูล่อกแล่กและสไตล์งานที่ดูกึ่ง Fine Art ทําให้ Mark Cohen มักจะโดนใช้คําพูดแรงๆจากผู้ที่ได้ชมงานของเขา เสมอๆ (โดนมาก่อนและหนักกว่า Bruce Gilden เสียอีก)

 

Photo by © Mark Cohen
Photo by © Mark Cohen

 

คําถามคือ เหมาะสมหรือเปล่าในการถ่ายรูปยิงแฟลชใส่ผู้คนบนท้องถนน? เรามักจะมีการพูดคุยในประเด็นนี้กันอยู่บ่อยครั้ง โดยเฉพาะเมื่อมีคนที่เริ่มต้น เสพงานสตรีทได้ชมและเกิดการต้ังคําถามแบบนี้ ถ้าเอากันที่ตัวช่างภาพสตรีทเอง พวกเรามักมีการต้ังกฏเกณฑ์กันในใจแบบหลวมๆไว้บ้าง เช่น เราจะไม่ ยิงแฟลชใส่เด็ก (โดยเฉพาะเด็กเล็ก) หรือเราจะไม่ยิงแฟลชใส่บุคคลที่ดูสุ่มเสี่ยงต่อความปลอดภัย (ซึ่งจุดนี้ Bruce Gilden เองก็เคยพูดเอาไว้ว่า เขาจะ ไม่เลือก Subject หรือพื้นท่ีท่ีดูสุ่มเสี่ยงต่อความปลอดภัยของเขาเช่นกัน) ฯลฯ

แต่กฏเกณฑ์ที่ว่านั้นมันก็ไม่ตอบโจทย์ในเชิงผู้เสพงาน โดยเฉพาะในไทย เพราะในความเป็นจริงแล้ว ความข้องใจในตัวงานน้ัน มักจะมาจากวัฒนธรรมพื้น ฐานของแต่ละคนมากกว่า หลายๆคนมักรู้สึกว่า การถ่ายภาพด้วยแฟลช มันดูเป็นการรุกราน (หรือภาษาชาวสตรีทเราเรียกว่า “คุกคาม”) สิทธิส่วนบุคคลเกินไป?

ถ้าจะพูดถึงสิทธิส่วนบุคคล ก็คงต้องท้าวความไปถึงเรื่องการถ่ายภาพในที่สาธารณะก่อนนะ การถ่ายภาพสตรีทน้ันในทางทฤษฏีมีการจํากัดความสั้นๆได้ว่า “เป็นการถ่ายภาพในที่สาธารณะ โดยไม่มีการจัดตั้งและใช้ความคิดสร้างสรรค์” ดังนั้น ถ้าเรายึดตามอุดมการณ์ของชาวสตรีทแล้ว (ซึ่งแก่นก็คือการถ่ายภาพในท่ีสาธารณะ) ในเชิงกฏหมาย เมื่อมีการถ่ายภาพบุคคลในท่ีสาธารณะ บุคคลท่ีอยู่ในท่ีสาธารณะนั้น ‘ย่อมถูกถ่ายภาพได้’ แม้เจ้าตัวไม่ยินยอมก็ตาม

และการเผยแพร่นั้น ถ้าไม่ได้ทําให้บุคคลที่ถูกถ่ายนั้นเสียหาย เสื่อมเสีย ก็ไม่ได้มีความผิดทางกฏหมายแต่อย่างใด แต่ท้ังนี้ท้ังน้ันการตีความภาพน้ันๆ ถ้ามีน้ําหนักให้บุคคลที่ถูกถ่ายรู้สึกถึงความเสื่อมเสียได้ ก็มีโอกาสที่จะถูกฟ้องได้เช่นกัน

แต่ในเชิงความรู้สึกส่วนตัวของผู้ถูกถ่าย (มองในเชิงวัฒนธรรมนั่นแหล่ะ) ส่วนตัวแล้ว เรามองว่า การใช้แฟลชในการถ่ายสตรีท ถ้าช่างภาพมีวิจารณญาณ มีสไตล์ มีมุมมองต่อการสร้างงานที่ดีพอ ไม่ได้ทําให้ Subject ดูเสื่อมเสีย และถ้าเมื่อ Subject เองไม่พอใจที่จะให้ถ่าย (แม้ว่าจะไม่ได้ ผิดในเชิงกฏหมายอย่างที่พูดถึงไปแล้ว แต่เป็นในเชิงความรู้สึกทางสังคม) เราสามารถจัดการกับสถานการณ์ตรงน้ันได้กับความรู้สึกของผู้ถูกถ่าย ไม่ว่าจะลบรูปหรืออะไรก็ตาม ก็ถือได้ว่า เป็นจุดลงเอยที่ดีในการสร้างงาน คือเราแคร์ที่ตัว Subject มากกว่าผู้ที่เสพงานแล้วไม่ชอบ เพราะอันนี้เกี่ยวเนื่อง ไปถึงรสนิยมของแต่ละคนมากกว่า

 

14234231510_2914384366_k
Photo by © TAVEPONG PRATOOMWONG

 

ในวงการสตรีทต่างประเทศทุกวันนี้ งานสตรีทที่ใช้แฟลชย่ิงมีให้เห็นมากขึ้น และมีพัฒนาการมากขึ้นเรื่อยๆ จะเรียกว่าก้าวกระโดดจากยุคของ Bruce Gilden ไปมากแล้วด้วยซ้ำ (อย่างเช่นการรวมตัวของช่างภาพสตรีทรุ่นใหม่ระดับนานาชาติที่พัฒนาการใช้แฟลชในงานตัวเองอย่าง Full Frontal ที่มี ทวีพงษ์ ประทุมวงษ์ หนึ่งในสมาชิกกลุ่ม Street Photo Thailand เป็นสมาชิกร่วมด้วย) แต่ประเด็นที่ถกเถียงเรื่องความเหมาะสมก็ยังมีให้เห็นอยู่ ตลอดเวลา ดังน้ันถ้าทุกอย่างตั้งอยู่บนความพอดี และกฏเกณฑ์ของสังคมนั้นๆ การถ่ายงานสตรีทด้วยแฟลชสําหรับเราแล้ว ก็ไม่ใช่ปัญหา แต่อาจจะต้องฝ่าฟันความเข้าใจของสังคมบางส่วนมากขึ้นกว่าปกติเท่านั้นเอง คุณคิดเห็นกันยังไงล่ะ?

 

One thought on “ภาพสตรีทกับการยิงแฟลชใส่ผู้คนบนถนน งานศิลปะ หรือไร้มารยาท?

  1. […] อย่างไรก็ดี กฏหมายโดยทั่วไปยินยอมให้ผู้คนสามารถถ่ายรูปได้ในพื้นที่สาธารณะ และผู้ถ่ายเป็นเจ้าของรูปภาพนั้น และการถ่ายภาพนั้นตั้งอยู่บนพื้นฐานที่ไม่เป็นการหมิ่นประมาทผู้อื่น (คลิกอ่านบทความที่เกี่ยวกับเรื่องน… […]

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s